Sadrazam Ali Paşa Caddesi’ndeki Patrikhane, Ortodoks Rumlarının en kutsal mekanıdır. 1602 yılında bugünkü binasına taşınan Patrikhane, şimdiki görüntüsüne 1800’lü yıllarda yapılan esaslı restorasyonla kavuştu.

Patrikhaneye üçlü bir kapıdan girilir. Basamaklardan yukarı doğru çıkıldığında ana kapı karşımıza gelir. Ana kapı 1821 yılındaki Mora İsyanı’nı desteklediği gerekçesiyle idam edilen Patrik V. Grigorios ve üç metropolitin burada idam edilmesi anısına kapalı tutuluyor. Giriş sol kapıdan yapılmaktadır. Soldaki kapıdan patrikhane kilisesi Aya Yorgi’ye geçilir.

Mevcut binanın ilk yapısı “Burç Kilisesi” diye anılan “Kadınlar Manastırı”dır. Patrik II. Timoteos zamanında yeniden inşa edilerek 1614 yılından sonra “Ortodoks Rum Patrikhane Kilisesi” olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bir rivayete göre 1701’de Sultan Mustafa’nın, bir rivayete göre III. Ahmed zamanında başvezirin emriyle 1704’te yıkıldığı öne sürülür. 1720 tarihinde yeniden yapılır. 1798’de bir tamir daha geçirmiştir. Bina bazilika tipinde inşa edilmiştir.

Çeşitli kiliselerde bulunan üç taşınabilir mozaik ikon da burada toplanmıştır. Bu gibi ikonlardan bütün dünyada sadece on, on beş tane bulunmaktadır. Kilisenin ikonostasion tahta oymacılığı gerçekten etkileyicidir. Söylentiye göre iki usta bunun üzerinde kırk yıl çalışmış sağ köşede, demir kaplamasındaki açıklıktan görülen sütun parçasında bir delik var ki, bunun da İsa’nın gerildiği çarmıh olduğuna inanılıyor.

Gene sağ tarafta, biri gümüş olmak üzere üç azizenin tabutu vardır. Gümüş tabutun Rusya’dan armağan olduğu söylenir. Bu tabutlar Evfemia, Tofano ve Omonia’dır. Patrikhane’de ayrıca Rus Ortodoks cemaatinin elinde kalmış değerli dini eşyalar mevcuttur. Örneğin Patrik tahtı üzerine İncil konan iki masa… Tahtın ünlü Patrik ve Aziz olan İoannes Hrisostomos’tan kaldığına inanılıyor.

450 milyonluk Ortodoks dünyasının merkezi olan bu Patrikhane Ortodokslar için çok önemlidir. Yunanistan Kralı Konstantin’in torunu Prenses Maria Olimpia’nın vaftiz töreni dahi bu patrikhanede yapılmıştır. 

Fener Rum Patrikhanesi’nin tarihi 12. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Patrikhane’nin tarihi ibadet yeri olan Aya Yorgi Kilisesi 1601’e kadar “Kadınlar Manastırı” olarak kullanılmış. Kilesinin ana ibadet mekanı 12 sütun üzerine inşa edilmiş. 12 havariyi ifade eden bu 12 sütun üzerinde havarilerin tasvirleri yapılmıştır.

Patrikhanenin idari binaları kiliseye göre çok yeni sayılabilir. 1941’de çıkan bir yangın bu binaları yok etti. Tekrar restorasyonu 1989’da başladı, 1991’de sona erdi.

Patrikhane kütüphanesi dünyanın en önemli arşivlerinden biridir. El yazması eserler, padişah fermanları, minyatür, resim, gravür, fotoğraf gibi dokümanlar kütüphanede özenle korunmaktadır.

Patriklik Tarihi

Patriklik İsa’dan sonra 34’te kuruldu. 325’e kadar bugünkü Gümüşhane’de gizli bir kilisede çalıştı. 313’te Hıristiyanlık yasak din olmaktan çıktı, Patriklik İstanbul’a Galata’ya taşındı.

330-360’da Aya İrini Kilisesi’nin eski binasındaydı. 360’da eski Ayasofya’ya taşındı. 532’de yeni Ayasofya yapılırken İstanbul’da bilinmeyen bir yere geçti. 537’de yeni Ayasofya’ya taşındı. 1204’te İstanbul Haçlılar tarafından fethedilince İznik’e sığındı. 1261’de İstanbul’a dönüp 1453’e kadar Ayasofya’da kaldı.

Fatih İstanbul’u aldıktan sonra II. Gennadios’u patrik ilan etti. Patrikhane, Oniki Havariler Manastırı (Fatih Camii’nin yeri); Çarşamba da Pammakaristos Meryem Ana Manastırı, Fener’deki Meryem Ana Kilisesi ve Ayios Dimitrios Kilisesi’nde görev yaptı. 1601’de Aya Yorgi Kilisesi’ne taşındı.