Karagümrük, şehrin surlarının batı kesimine yakındır. Edirnekapı- Bayezid ana ekseninin güneyinde yer alır. Hırka-i Şerif Camii’nden başlayarak kuzeybatıda Mihrimah Sultan Camii arasından Fatih Nişancası tarafı ile güneyde Keçeciler Caddesi arasındaki bölge Karagümrük sayılmaktadır. Osmanlı İstanbulu’nun en eski ve en ünlü semtlerindendir. Burası memur, medreseli ve esnaftan oluşan şehir ahalisiyle, İstanbul Türkçesi’nin en güzel şekilde konuşulduğu mahallelerdendi.

Son otuz yılda kontrolsüz biçimde gelişen beton yapılaşma ile çehresi de­ğişmiştir. Bu arada sakinlerinin önemlice kısmı başka semtlere göç etmişse de, her şeye rağmen çarşısı ve mahallenin atmosferiyle birçok semte na­zaran eskiyi muhafaza edebilen yerlerdendir.

Karagümrük İstanbul surlarının, batı kıyısına yakın bir yerleşme yeri olmasına rağmen İstanbul’un kenar mahallelerinin özelliklerini taşımaz. Bilakis Fatih, Çarşamba ve Aksaray ile aynı sınıf ahali kompozisyonu gösterir.

*Karagümrük İsmi

Karagümrük isminin, Osmanlı döneminde burada bulunan Gümrük Eminliği’nden geldiği düşünülür. Bu eminlik Edirnekapı’dan şehre girenlerin kontrolü için kurulmuştu. Bölge, medreselere yakınlığı, Suriçi İstanbul’un ve tören yolunun yanı başında yer alması, yani ana ulaşım yolunun kıyı­sında olması sebebiyle  hem iktisadi hem de sosyal bakımdan gelişmiştir. Aynı zamanda Fatih medreselerine bitişik olduğundan ulemanın ve ketebenin otur­duğu, tarikat merkezi, dergah ve tekkelerin yer aldığı makbul bir mahal­le olmuştur. Yüksek bir tepede ku­rulduğundan havadar ve latif sayılmıştır. Ni­tekim semtin çeşme­leri, hamam­ları, cami, türbe, medrese ve tekkeleri ile çarşısı­nın canlılığı da bunu göstermektedir.*