Balat

Kasturya  Sinagogu

Balat’ta  Püsküllü ve Kürkçü Çeşme Sokakları’nın birleştiği yerde bulunur. İlk  yerleşen Musevilerin geldikleri Makedonya’nın  Kasturiya  kentinden  ismini  almaktadır. Sinagog 1453 yılında  açılmıştır, kapasitesi  150  kişiliktir. Günümüze  kadar  kalabilen  bir tek giriş  kapısı  olan eser,  1801 yılında onarım  görmüş,  1935  yılında  elektriğe  kavuşmuştur. (more…)

Balat’ın kuzey kısmına düşen Eğrikapı Mezarlığı’nın Balat’ın yerleşim  tarihinde özel bir yeri vardır. Burada, 1840′lara dek bir Musevi mezarlığı bulunmaktaydı. Ancak bu tarihlerden sonra, bu mezarlıkta yer kalmaması nedeniyle, Hasköy’deki mezarlık kullanılmaya başlamıştır.

Tahta Minare  Hamamı: Hızır Çavuş Mahallesi’nde olup, Osmanlı sadrazamı  olan  Ragıp Mehmed Paşa tarafından yaptırılmıştır.
Sultan  Hamamı: Avcı Bey Mahallesi’nde olup,  II. Bayezid’ın  kızı  Hatice  Sultan  tarafından  yaptırılmıştır.
Balat Hamamı: Molla Aşki Mahallesi’nde Kanuni Sultan Süleyman  döneminde  Ferruh  Ağa  tarafından  yapılmış, “Çavuş  Hamamı”  olarak da bilinmektedir, fakat bu tamamen yanlıştır. Balatkapı’nın tam karşısında bulunması, Fatih evkafından olan Balatkapı Hamamı ile aynı yapı olduğu fikrini çok kuvvetlendirmektedir. Bugün mevcut olan hamamın Fatih Sultan Mehmed dönemine ait olduğu kesindir. Süsleme sanatının hiçbir özelliği bulunmayan hamam, yüksek  pencereli  dikdörtgen  yapısı,  mermer  döşeli  içi, içinde  bulunan  havuz  şeklindeki  kurnası ile  hiçbir  hamamda  görülmeyen  mimari  özellikleri  dikkat  çeker. Hamam  1871  yılında  hamamlar  için  düzenlenmiş  nizamnameye göre  birinci  sınıf  hamamlar  arasında  yer  alır. İstanbul’un  en  eski  hamamıdır.

Dış Balat’ta,  Haliç yoluyla İstanbul’un diğer bölgeleri ile iletişimi sağlayan iskeleler bulunmaktaydı. Bunlar, Eminönü’ndeki kapanlarla bağlantılı olan, meyve ve sebze gelişi için kullanılan Yemiş İskelesi, Odun İskelesi, Eyüp ve Galata arasındaki ulaşımı sağlayan vapur iskelesi, Hasköy-Balat arasındaki sürekli ve yoğun trafiği karşılayan kayık iskelesi, mavnaların (açık denize atık, çöp boşaltan gemi) yanaştığı iskele olarak sıralanmaktaydı.

(more…)

Balat  bir  zamanlar,  İstanbul’un  en  ünlü  kahvehaneleri  ve  meyhaneleriyle  biliniyordu. Bu  kahvehanelere  genellikle  ayak  takımı denilen  işçiler, hamallar gelmekteydi. Bunların başlıcaları; İsmail’in Kahvesi, İbiş’in Kahvesi, Balat İskelesi’nde  bulunan  Hüseyin’in  Kahvesi idi. Bunun  yanında  dokuz  ünlü  meyhanesi  kaydedilir, Bunlar; Karanlık, Koçe Kalfa, Köroğlu, Bahçeli, Yarım Balat, Karanfil, Yasef,  Enserci  Nesim, Balta  Yusuf  adlı  meyhanelerdir. Balat’ın  merkezi  sayılan Agora  Meyhanesi, bugün  dahi  adı  akıllarımızdan  çıkmamış, yıllarca  aşkları,  şarapları,  şarkılarıyla yaşamıştır.

(more…)

Balat’a 133 yıldır hizmet eden “Or-Ahayim Hastanesi” 1858 yılında  yapılmıştır. Hastanenin ilk binası küçük bir evken 1883 yılında kapatılıp sağlık  hizmeti veren “Or- Ahayim Derneği” kuruldu. Derneğin amacı Balat ve Hasköy’deki  yoksul  hastaların  tedavisini  sağlamaktır. Hastane, Yahudi  ileri  gelenlerin  bağışıyla  kurulmuş ve hatta “hastane  yardım  kumbarası” fikri o dönemde  ortaya atılmıştır. Bugünkü Or- Ahayim  Hastanesi’nin  temeli  1886  yılında  atılmış,   1898  yılında  hizmet  vermeye  başlamıştır. Daha  sonra, hastane içine  bir  sinagog  inşa  edilmiştir.

(more…)

Surların iç kısmında bulunan ve sur boyunca uzanan bölge, Balat’ın en önemli ve canlı yerleşme alanıydı. Balatkapı’dan girilerek semtin ticaret merkezine ulaşılırdı. Buradaki dükkan sahiplerinin hemen hepsi Yahudi idi. Ayrıca Rum, Ermeni ve Türkler de çarşı içinde çeşitli ticaret ve zanaat işlerinde çalışmaktaydılar. Cemaatlerin kendi içlerinde sıkı bir iletişim içinde oldukları, ancak cemaatler arası ilişkilerin ve alışverişin mesafeli olduğu bilinmektedir. Balat;  bakkalı, kunduracısı, manavı, meyhanesi, kahvehanesi, şekercisi,  helvacısı vs. her türlü esnafıyla yaşayan bir semtti.

Balat bir yerleşim yeriyken zamanla burada devletin ve özel girişimcilerin çabasıyla fabrika ve imalathaneler yapılmıştır. Bunlar plastik atölyesi, çivi fabrikası, un değirmeni, çeltik fabrikasıyla sahili tamamen kaplamışlardır. Bu  sebeple  Haliç  kıyıları fabrika  atıklarının kurbanı olmuştur. Günümüzde ise, Haliç kıyılarının eski temiz  görünümüne  kavuşması için çalışmalar başlatılmış ve büyük çabalar sonucu, pek çok başarı elde  edilmiştir.

Balat’ın  yeşilliği ve yazları oldukça meşhurken zamanla  buralarda  kurulan fabrikalar sebebiyle son kalan  yeşilliği  de  yok  olmuştur. Bugün  ise  bakımsız, dar sokakları, eski  yapıları ile  tam  bir  betonarme  görünümündedir. Ancak son yıllarda sahillerdeki ağaçlandırma çalışmaları dikkat çekicidir. Bu cümleden olmak üzere, Balat sahilinde son yıllarda “Cemil Meriç Görme Özürlüler Parkı” açılmıştır.

Balat’ı sürekli olarak etkileyen büyük yangınlar nedeniyle bölgede kentsel doku pek sık değişmiş, ortadan kalkan ve yeniden yapılaşan yerleşim alanları oluşmuştur. Bütünüyle yok olan yerler yerini kagir binalara ya da bakımsız sokaklara bırakmıştır. Bölgenin tarihi haritalarına bakıldığında, özellikle sahil ve sahile yakın Suriçi kesiminde, geniş cadde ve sokaklarla düzenli bir yerleşim görülmekteydi, fakat günümüzde Haliç’i temizleme sırasında sahil şeridi tamamen değişmiştir. (more…)